Yaptırım, bağlama göre bir izin ya da kısıtlama olabilen; bu anlamda kendi kendisine zıt anlamlı (auto-antonym) bir terimdir.
Tanım
Yaptırım, bağlamına göre bir izin ya da kısıtlama olarak ortaya çıkan bir kavramdır. Sözcük aynı anda kendi kendisine zıt anlamlı (auto-antonym) olduğundan, tek başına kullanıldığında ne bir onay ne de bir engel olduğunu belirlemek mümkün değildir; anlam taşıyan bağlamla birlikte değerlendirilir.
Bağlamsal Bağlam
Doğa ve temel bilimler ile bilim yöntemleri alanında bir kural, protokol ya da deney düzenlemesi söz konusu olduğunda 'yaptırım' sözcüğü ya izin verilen bir işlemi ya da yasaklanan bir adımı işaret edebilir. Bu nedenle terimin hangi yönde etki ettiği, çevresindeki tanımlayıcı ifadelerden okunur.
Örnek
Bir deney protokolünde 'gürültü için yaptırım var' ifadesi ya gürültünün ölçümden hariç tutulduğunu (izin) ya da kesinlikle kabul edilmediğini (kısıtlama) ifade edebilir. Hangi anlamın kastedildiği, cümlenin geri kalanındaki belirleyici ifadelerle çözülür.